فراتحلیل پژوهش های تبیین عوامل جامعه شناختی موثر بر سوءمصرف مواد مخدر (با تاکید بر همنشینی با معتادین)

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 استادیار پژوهشگاه علوم انتظامی و مطالعات اجتماعی ناجا

2 دانشیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه یزد

3 دانشجوی دکتری جامعه شناسی مسائل اجتماعی ایران دانشگاه یزد

4 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه.

چکیده

زمینه و هدف: در سال‌های اخیر، اعتیاد و سوءمصرف مواد مخدر به دلیل پیامدهای سوئی که در حوزه‌های اجتماعی، اقتصادی، روانی و حتی سیاسی داشته، به یکی از مهم‌ترین مسائل اجتماعی کشور بدل شده و به تبع آن و با هدف برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری در جهت حل بحران، با جمع‌بندی و ترکیب یافته‌های پژوهش‌ها این حوزه با هدف شناسایی و تبیین مهمترین عوامل موثر، همراه با ارایه راهکارهای مرتبط به­دنبال رفع مساله است.
روش: پژوهش حاضر به روش فراتحلیل کمی صورت گرفته است. جامعه آماری، شامل کلیه پژوهش‌های انجام شده از سال 1383 تا پایان سال 1399 شمسی در زمینه موضوع مورد مطالعه است. از طریق نمونه‌گیری هدفمند، 28 پژوهشی که دارای ویژگی‌های مناسب برای ورود به فراتحلیل بودند، انتخاب شدند.
 یافته‌ها: اندازه اثر برآورد شده در نمونه‌های مورد پژوهش 44/0 بود که بر اساس نظام تفسیری کوهن در محدوده اطمینان سطح متوسط ارزیابی می‌شود. در نهایت، می‌توان گفت فارغ از تفاوت جوامع آماری مورد مطالعه تحقیقات، معاشرت با دوستان معتاد بر سوءمصرف مواد مخدر یا گرایش بر آن، تأثیر مثبت دارد.
نتیجه گیری: افراد معتاد به دلیل محیط زندگی خود و نیز افرادی که با آنها در ارتباط (معتادین) هستند، در معرض یادگیری رفتارهای انحرافی (اعتیاد) قرار می‌گیرند و بر این اساس، نزدیکان و همسالانی که اعتیاد داشته باشند، تشکیل خرده فرهنگی می‌دهند که در مقابل فرهنگ حاکم ایستادگی کرده و تأثیر زیادی بر تشکیل و تقویت نگرش افراد در اعتیادشان گذاشته و احتمال نجات فرد از اعتیاد را به شدت کاهش می دهد.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Meta-Analysis of Research Explaining the Sociological Factors Affecting Drug Abuse (With Emphasis on Socializing with Addicts)

نویسندگان [English]

  • Ghadir Bakhshi 1
  • mehraban parsamehr 2
  • hossein emamalizadeh 3
  • saeed dashtizadeh 4
1 . Assistant Professor, I. R. I. Institute of Law Enforcement and Social Studies. Email: Alireza_bakhshi@yahoo.com
2 Associate Professor, Department of Social Sciences, Yazd University (Corresponding Author). Email: parsamehr@yazd.ac.ir
3 PhD Candidate in Sociology of Social Issues in Iran, Yazd University. Email: emamalizadeh@ymail.com
4 PhD Candidate in Sociology, Yazd University. Email: s.dashtizad@staff.yazd.ac.ir
چکیده [English]

Background and objective: In recent years, drug addiction and abuse has become one of the most important social issues in the country due to its negative consequences in the social, economic, psychological and even political spheres. So far, many studies have been done in this field, so the present study, with a meta-analysis approach, seeks to summarize and combine the findings of these studies with the aim of identifying and explaining the most important effective factors, along with providing relevant solutions to solve the problem.
Methods: The present research has been done by quantitative meta-analysis method. The statistical population includes all studies conducted from 2004 to the end of 2021 in the field of study. Through purposive sampling, 28 studies were selected that had the appropriate characteristics to enter the meta-analysis. Comprehensive meta-analysis software (CMA) was used to analyze the data.
Findings: The estimated effect size in the studied samples was 0.44 which is evaluated in the medium level confidence range according to Cohen's interpretive system. Finally, although based on the differences in research results, the variable of the statistical population has been used as a moderating variable, it can be said that regardless of the differences in the statistical populations studied, socializing with addicted friends has a positive effect on drug abuse or addiction.
Results: Addicted people are exposed to deviant (addictive) behaviors due to their living environment as well as the people with whom they are in contact (addicts), and accordingly, relatives and friends who are addicted form a subculture that resists against the prevailing culture and has a great impact on the formation and strengthening of people's attitudes in their addiction and greatly reduces the possibility of rescuing a person from the mire of addiction

کلیدواژه‌ها [English]

  • Addiction
  • Drug abuse
  • companionship
  • meta-analysis
  • Effect size
  1. قرآن کریم
  2. نهج البلاغه
  3. نهج الفصاحه
  4. احمدی، حبیب. (1394). جامعه­شناسی انحرافات. نشر سمت.
  5. اصول کافی، ثقه الاسلام محمدبن یعقوب کلینی رازی، ترجمه سیدمهدی آیت اللهی، تهران: نشر جهان آرا.
  6. باقری، معصومه؛ نبوی، عبدالحسین؛ ملتفت، حسین؛ نقی پور، فاطمه. (1389). بررسی عوامل اجتماعی موثر بر پدیده‌ی اعتیاد در شهر اهواز. فصلنامه جامعه­شناسی کاربردی، 21 (2)، 136-119.  https://jas.ui.ac.ir/article_18156.html
  7. جهانتاب، محمد. (1394). دوستان ناباب و اعتیاد نوجوانان. دانش سلامت اجتماعی و اعتیاد، 1 (4)، 78-  http://ensani.ir/fa/article/344724
  8. رابینگتن، ارل؛ واینبرگ، مارتین. (۱۳۸۳). رویکردهای نظری هفت­گانه در بررسی مسائل اجتماعی. ترجمه رحمت الله صدیق سروستانی. نشر دانشگاه تهران.
  9. رفیع­پور، فرامرز. (1387). کندوکاوها و پنداشته­ها: مقدمه­ای بر روش­های شناخت جامعه و تحقیقات اجتماعی. نشر شرکت سهامی انتشار.
  10. زارع، غلامعلی. (1384). دوستی از دیدگاه بزرگان فرهنگ و ادب فارسی. همایش بین­المللی اخلاق اسلامی در دانشگاه.
  11. زاهدی­اصل، محمد؛ پیله­وری، اعظم. (1395). فراتحلیلی بر مطالعات حوزۀ اعتیاد و خانواده. برنامه­ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 7(28)، 8-46.

https://qjsd.atu.ac.ir/article_7139.html

  1. ستاد مبارزه با مواد مخدر. (1386). اهمیت و ضرورت مسئله اعتیاد و میزان شیوع آن در کشور.
  2. سراج زاده، سید حسین. (1381). مواد مخدر: مسایل و روش­شناسی. مجله جامعه­شناسی ایران، 4 (1)، 115-91.  http://www.jsi-isa.ir/article_27711.html
  3. سراج­زاده، سیّدحسین؛ فیضی، ایرج. (1384). دانشجویان و مسئله مواد مخدر: پنداشت‌ها و واقعیت­ ها. شیوع­شناسی مصرف مواد مخدر در بین دانشجویان دانشگاه­های دولتی. دفتر برنامه­ریزی مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری. انتشارات دبیرخانه ستاد مبارزه با مواد مخدر.
  4. سحابی، جلیل؛ مفاخری باشماق، جمیل؛ سلطانیان، شریف؛ شاپری، رفیق و آقابیگ پوری، هاشم. (1399). فراتحلیل پژوهش‌های صورت گرفته در زمینه عوامل مؤثر بر گرایش به اعتیاد و سوءمصرف مواد مخدر در فاصله زمانی 1392-1370 در استان کردستان. 5(8)، 99-122.  https://csr.basu.ac.ir/article_1648.html
  5. ستوده، هدایت الله. (1389). آسیب­شناسی اجتماعی (جامعه­شناسی انحرافات). تهران: انتشارات آوای نور.
  6. شایسته، سیاوش. (1375). مقایسه شخصیتی جوانان معتاد به مواد مخدر و جوانان عادی در گروه سنی 22-14 سال در استان اصفهان. [پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس].
  7. شمسی میمندی، منظومه؛ ضیاالدینی، حسن و شریفی یزدی، علیرضا.(1384). عوامل موثر در گرایش به مواد مخدر از دیدگاه دانش آموزان دبیرستان کرمان 1384. مجله دانشگاه علوم پزشکی قزوین، 12 (4)، 80- 92.

https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=83212

  1. صفری، سعیده؛ آقایی، حاجت؛ کمالی، ایوب؛ دهقانی فیروزآبادی، سمیره و اصفهانی، مهدی. (1393). فراتحلیل مقایسه عوامل فردی و محیطی موثر بر بازگشت مجدد به اعتیاد بعد از ترک مواد مخدر (ایران: 1391 - 1383). فصلنامه اعتیاد پژوهی سوءمصرف مواد، 8 (30)، 35-52. http://etiadpajohi.ir/article-1-642-fa.html
  2. صدیق سروستانی، رحمت الله. (1389). آسیب­شناسی اجتماعی (جامعه­شناسی انحرافات). انتشارات سمت.
  3. فروع­الدین عدل، اکبر؛ صدرالسادات، سیدجلال؛ بیگلریان، اکبر و جوادی یگانه، محمدجواد. (1383). تأثیر همنشینی و معاشرت با گروه هنجارشکن وگرایش جوانان به اعتیاد. فصلنامه رفاه اجتماعی، 5 (13)، 332-319.

http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-1914-fa.html

  1. فکوهی، ناصر؛ انصاری مهابادی، فرشته. (1382). اوقات فراغت و شکل­گیری شخصیت فرهنگی (نمونه ی موردی دو دبیرستان دخترانه‌ی شهر تهران). مجله انسان شناسی (نامه انسان شناسی)، 2 (4)، 89-61. https://asi.org.ir/
  2. کوئن، بروس. (1385). مبانی جامعه­شناسی. ترجمه محسن ثلاثی، نشر توتیا.
  3. گیدنز، آنتونی. (1389). جامعه­شناسی. ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
  4. مبارکی، محمد. (1383). بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و جرم. [پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شهید بهشتی].
  5. مهری، کریم؛ اکبری، فاطمه؛ یزدخواستی، بهجت و پناهی، محمدحسین. (1393). فراتحلیل پژوهش‌های انجام شده در حوزه کاهش آسیب و درمان اعتیاد. مجله توانبخشی، ۱۵ (۲) ،۳۲-۴۱. https://rehabilitationj.uswr.ac.ir/article-1-1457-fa.html
  6. مشکانی، محمدرضا؛ مشکانی، زهراالسادات.(1381­). سنجش تأثیر عوامل درونی و بیرونی خانواده بر بزهکاری نوجوانان. مجله جامعه شناسی ایران، 4 (2)، 25-3.

http://www.jsi-isa.ir/article_27715.html

  1. ممتاز، فریده. (1387). جامعه­شناسی شهر. شرکت سهامی انتشار.
  2. منشئی، غلامرضا؛ سموعی، راحله؛ والیانی، محبوبه. (1381). نقش آموزش مهارت‌های زندگی بر پیشگیری از اعتیاد جوانان شهر اصفهان. مجله تحقیقات پرستاری و مامایی، 8(25)، 23-17.

https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?ID=66060

  1. هزارجریبی، جعفر؛ آستین فشان، پروانه. (1388). بررسی عوامل موثر بر نشاط اجتماعی. مجله جامعه­شناسی کاربردی، 20 (1)، 119-146.

https://jas.ui.ac.ir/article_18174.html

 

  1. Hirschi, T. (1973). Procedural Rules on the Study of Deviant Behavior. Social Problems, 21(2), 166-171.

https://doi.org/10.2307/799537

  1. D. (1964). Delinquency and drift. Transaction Publishers.
  2. Sutherland, Edwin H. and Cressey, Donald R. (1978). Criminology. Philadelphia: J. B. Lippincott.
  3. Turner, H. (1998). The Structure of Sociological Theory. Wadsworth publishing company.
  4. Merton, R.k. (1968). Social Theory and Social Structure. The Free Press.