« قلمرو حقوق متهم تحت نظر در ایران در تطبیق با معیارهای حقوق بشری »

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران، ایران،

2 گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران، ایران

3 گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

هدف: هدف از این تحقیق بررسی حقوق متهم تحت‌نظر در حقوق ایران و تطبیق آن با معیارهای حقوق بشری مندرج در اسناد بین‌المللی (اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی) و تبیین جهات اشتراک و افتراق آن به‌منظور ارائه راهکارها و پیشنهادهای کاربردی در جهت رفع خلأهای قانونی مربوط در قانون آیین دادرسی کیفری و تقریب بیشتر آن با معیارهای حقوق بشری است.
روش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش تحلیلی-توصیفی است. گردآوری اطلاعات، با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی که مباحث نظری و نتایج آن به صورت تحلیلی و توصیفی ارائه شده است.
یافته‌ها: حقوق متهم در مرحله تحت‌نظر که در قوانین آیین دادرسی کیفری گذشته کمتر مورد توجه قانون‌گذار ایرانی قرار گرفته بود، متأثر از تحولات حقوق بشری و دستاوردهای حقوق تطبیقی، در قانون آیین دادرسی کیفری 1392 بیشتر مورد اهتمام واقع شده و با پیش‌بینی حقوقی مانند؛ حق ملاقات با وکیل، حق اطلاع به خانواده یا آشنایان به وسیله تلفن یا هر وسیله ممکن (از تحت‌نظر قرار گرفتن)، حق معاینه توسط پزشک و... گام‌های مؤثری در جهت توسعه حقوق متهم تحت‌نظر، در راستای تقریب آن با معیارهای جهانی حقوق بشری برداشته شده است. به‌گونه‌ای که می‌توان از این پس مرحله تحت‌نظر را جزء جدایی‌ناپذیر فرآیند دادرسی کیفری محسوب کرد؛ اما هنوز این نهاد دارای ایرادهای اساسی بوده و سؤال‌های زیادی در این باره مطرح است که در پژوهش حاضر مورد بررسی قرار گرفته و به آن‌ها پاسخ داده شده است.
نتیجه‌گیری: نتیجه کلی پژوهش بیانگر این واقعیت است که قوانین کیفری ایران به ویژه ق.آ.د.ک 1392 گام‌های بلندی در جهت تأمین حقوق دفاعی متهمان به‌ویژه متهمان تحت‌نظر و هماهنگ‌سازی خود با معیارهای حقوق بشری جهانی برداشته است ولی هنوز این مرحله به‌طور رسمی به‌عنوان یکی از مراحل دادرسی کیفری پذیرفته نشده و دارای ایرادها و ابهام‌های اساسی است که نیازمند اصلاح و بازنگری قانون آیین دادرسی کیفری 1392 در این حوزه است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Realm of the Defendant's Rights in Iran in Compliance with Human Rights Standards

نویسندگان [English]

  • J. nemati 1
  • morteza naji zavarei 2
  • M. Rahmdel 3
1 , Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Central Tehran Branch, Islamic Azad University,
3 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Central Tehran Branch, Islamic Azad University
چکیده [English]

Background and objectives: The purpose of this study was to examine the rights of the supervised accused person in Iranian law and its compliance with the human rights standards contained in international instruments (Universal Declaration of Human Rights and International Covenant on Civil and Political Rights) and to explain the commonalities and differences in order to provide practical solutions and suggestions and eliminate the relevant legal gaps in the Code of Criminal Procedure and bring it closer to human rights standards.
Methodology: In terms of its objectives the present study is of an applied research type and in terms of method it is descriptive-analytic. The data were collected using library and internet resources, the theoretical issues and results of which are presented analytically and descriptively.
Findings: Defendant's rights at the present stage, which was less considered by the Iranian legislature in previous criminal procedure laws, due to human rights developments and the achievements of comparative law, have been given more attention in the Criminal Procedure Code of 2013 and with legal provisions such as the right to meet with a lawyer, the right to inform family or acquaintances by telephone or any possible means (from being supervised), the right to be examined by a doctor, etc. Effective steps have been taken to develop the rights of the accused person in order to approximate it with international human rights standards. So that from now on the stage in question can be considered an integral part of the criminal proceedings; however, this institution still has major problems and many questions are raised in this regard, which have been studied and answered in the present study.
Results: The overall result of the study indicates the fact that the Iranian criminal law, especially the Criminal Procedure Code of 2013, has taken great steps to ensure the defense rights of defendants, especially defendants under its supervision and compliance with international human rights standards, but still this stage is officially one that is not accepted from the criminal proceedings and has fundamental objections and ambiguities that need to be amended and revised by the Criminal Procedure Code of 2013 in this area.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Fair trial
  • Officer
  • Defendant
  • Pending trial
  • Human rights standards
  1. آشوری، محمد؛ سپهری، روح‌الله. (1392). بررسی تطبیقی مرحله تحت‌نظر در آیین دادرسی کیفری ایران و فرانسه. آموزه‌های حقوق کیفری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی،10(6): 32-3. قابل بازیابی از https://cld.razavi.ac.ir/article_756.html
  2. احمدی، احمد؛ رضایی، محسن. (1395). آثار جهانی ‌شدن جرم در قلمرو حقوق کیفری شکلی ایران. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، 4(14): 144 - 115. قابل بازیابی از https://jclr.atu.ac.ir/article_3956.html
  3. اعلامیه جهانی حقوق بشر 1948.
  4. القاصی‌مهر، علی؛ جانی‌پور، علی؛ ابراهیمی، شهرام. (1397). کنترل تحت‌نظر در حقوق کیفری ایران و فرانسه. پژوهش‌نامه حقوق کیفری، 9(2): 31-53. قابل بازیابی از https://jol.guilan.ac.ir/article_3135.html
  5. آیین‌نامه اجرائی نحوه ایجاد، اداره و نظارت بر بازداشتگاه‌های انتظامی مصوب 07/12/1391.
  6. جاوید، محمدجواد؛ شاهمرادی، عصمت. (1396). مطالعه تطبیقی تحولات حقوق بشری در قانون آیین دادرسی کیفری و اسناد بین‌المللی. فصلنامه تحقیقات حقوقی،20(78): 106- 83. قابل بازیابی از https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56354.html
  7. حیدری، الهام. (1394). حقوق دفاعی متهم در «دوران تحت‌نظر» در قانون آیین دادرسی کیفری و بررسی تطبیقی آن با حقوق انگلستان. فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی،20(71):53-27. قابل بازیابی از
  8. http://jlviews.ujsas.ac.ir/article-1-614-fa.html
  9. دهقانی، علی؛ آشوری، محمد؛ رحمدل، منصور؛ اردبیلی، محمد علی. (1398). تحول‌گرایی مرحله تحت‌نظر پلیسی در فرآیند دادرسی کیفری ایران در چشم­انداز تطبیقی. نشریه علمی پژوهش‌های دانش انتظامی دانشگاه علوم انتظامی امین. 21(1): 83-121. قابل بازیابی از http://pok.jrl.police.ir/article_20134.html
  10.  

10.رحمدل، منصور. (1394). آیین دادرسی کیفری، جلد سوم، چاپ دوم، نشر دادگستر.

11.رحمدل، منصور. (1397). جبران خسارت متهم توسط دولت در فرآیند عدالت کیفری ایران. فصلنامه دیدگاه‌های حقوقی قضایی، 23(82): 133-113. قابل بازیابی از http://jlviews.ujsas.ac.ir/article-1-1141-fa.html

12.رحمدل، منصور. (1385). حق سکوت، مجله حقوقی دادگستری،57 و 56: 218- 185. قابل بازیابی از https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/484631

13.ساقیان، محمدمهدی. (1393). تحولات حقوق متهم برداشتن وکیل در مرحله تحت‌نظر در حقوق فرانسه و ایران. فصلنامه مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، 1(1): 118- 103. قابل بازیابی از https://jqclcs.ut.ac.ir/article_54926.html

14.علامه، غلام حیدر. (1385). جنایات علیه بشریت در حقوق بین‌الملل کیفری، چاپ اول، نشر میزان.

15.قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1358 با اصلاحات بعدی.

16.قانون اصول محاکمات جزایی مصوب 1290.

17.قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری مصوب 1378.

18.قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392.

19.قانون رعایت حقوق شهروندی و احترام به آزادی‌های مشروع مصوب 1383.

20.قانون مجازات اسلامی مصوب – بخش تعزیرات و مجازات بازدارنده مصوب 1375.

21.کاتوزیــان، ناصر. (1386). مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، چاپ پنجاه و ششم، شرکت سهامی انتشار.

22.کوشکی، غلامحسین؛ سهیل مقدم، سحر. (1395). مطالعه تطبیقی حقوق شخص تحت‌نظر در نظام دادرسی کیفری ایران و امریکا. مجله حقوقی دادگستری،80(94): 215-185. قابل بازیابی از http://www.jlj.ir/article_22011.html

23.موذن زادگان، حسنعلی. (1395). حقوق اشخاص تحت‌نظر در مرحله تحقیقات پلیسی در دادرسی کیفری. فصلنامه مطالعات حقوقی انتظامی، 2(3):40- 7. قابل بازیابی از http://lqp.jrl.police.ir/article_18102.html

24.مهرا، نسرین؛ محمودیان اصفهانی، کامران. (1396). الزامات حقوق بشری کشف جرم در نظام حقوقی ایران. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره 47 (2): 356- 329. قابل بازیابی از https://journals.ut.ac.ir/article_63101.html

25.میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی 1966.

26.ناجی زواره، مرتضی. (1394). آشنایی با آیین دادرسی کیفری دعاوی ناشی از جرم و تحقیقات مقدماتی، جلد اول، چاپ اول، انتشارات خرسندی.

27.ناجی زواره، مرتضی. (1394). دادرسی بی‌طرفانه در امور کیفری، چاپ دوم، موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.

28.وروائی، اکبر؛ بهرامی‌پور، رسول و محمدی، همت. (1394). بررسی تطبیقی حقوق متهم تحت‌نظر در نظام کیفری ایران و فرانسه، انتشارات بهنامی.