تحلیلی بر شاخص‌های جغرافیای انسانی در مدیریت امنیت مرزهای ج ا ا با تأکید بر مرزهای شمال غربی کشور

نوع مقاله : مقاله مستخرج از طرح پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران

چکیده

زمینه و هدف: جغرافیای انسانی یکی از شاخه‌های علم جغرافیاست که به مطالعه ویژگی‌های جمعیت، فرهنگ، جهان‌بینی، ارزش‌های انسانی می‌پردازد که در خلق چشم‌اندازهای جغرافیایی با تمایزات مکانی و فضایی تأثیرگذارند. شاخص‌های جغرافیای انسانی مرز از مقوله‌های مهم در مدیریت امنیتی مرزها محسوب می‌گردد.
روش پژوهش: روش انجام این تحقیق توصیفی-تحلیلی است که  با رویکرد تحلیل کمی و کیفی (آمیخته) تجزیه و تحلیل داده‌ها صورت گرفت. در بخش کیفی از روش داده بنیاد و در بخش کمی از روش پیمایشی با ابزار  پرسشنامه محقق ساخته استفاده شد. جامعه آماری تحقیق شامل؛ استادان، کارشناسان، مدیران و فرماندهان حوزه مطالعات مرزی، امنیت مرزی، مرزبانی است. برای انجام مصاحبه بخشی از جامعه آماری به‌عنوان جامعه خبرگی و جهت تکمیل پرسشنامه، بخش دیگری به‌عنوان جامعه صاحب‌نظر گزینش شدند.
یافته‌ها: یافته‌های حاصل از جدول کدگذاری باز نشان‌دهنده شناسایی تعداد 15 شاخص در حوزه جغرافیای اقتصادی، 18 شاخص در حوزه جغرافیای جمعیت و 11 شاخص در حوزه جغرافیای فرهنگی می‌باشد.
 نتیجه‌گیری: نتایج حاصل نشان می‌دهد شاخص‌های جغرافیای انسانی، در مدیریت امنیتی مرز برای پیاده‌سازی و اجرای طرح‌ها و برنامه‌های امنیتی در طول مرزهای سیاسی کشور مؤثر می‌باشند. از طرفی این شاخص‌ها در استان آذربایجان غربی در وضعیت خوب، استان اردبیل در وضعیت متوسط و استان آذربایجان شرقی در وضعیت ضعیف قرار دارد.
کلیدواژه‌ها: امنیت مرزی، شاخص‌های جغرافیایی، جغرافیای انسانی، مدیریت مرز

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Characteristics of Human Geography in the Management of Border Security of the Islamic Republic of Iran with Emphasis on the Northwestern Borders of the Country

نویسنده [English]

  • hamid pana
d
چکیده [English]

Background and objectives: Human geography is one of the branches of geography that studies the characteristics of population, culture, worldview, and human values that affect the creation of geographical landscapes with place and spatial differences. Border human geography indicators are one of the important categories in border security management.
Methodology: The method of this research is descriptive-analytical and data analysis has been done with a quantitative and qualitative (mixed) analysis approach. To analyze the data, the Grounded theory has been used. In terms of method, this research is descriptive and survey study based on fieldwork. Open-ended questionnaire, close-ended questionnaire, SPSS and MAXQDA analytical software and Arc GIS have been employed. The statistical population of the research includes professors, experts, managers and commanders in the field of border studies, border security, and border guarding. To conduct the interview, one part of the statistical population was selected as the elite community and to complete the questionnaire, another part was selected as the expert community. After classifying the extracted indices (43 indices), in order to investigate the operational status of each of the indices under the components of economic geography, population geography and cultural geography, through factor analysis in SPSS software, agents have been classified into three categories. Also, to evaluate the status of application of selected indicators in the northwestern borders of the country by statistical analysis, a questionnaire was designed which was completed by referring to the expert community. Status of implementation and application of selected indicators in security plans of Ardabil and West Azerbaijan provinces were reviewed and compared. To conduct the interview, one part of the statistical population was selected as the elite community and to complete the questionnaire, another part was selected as the expert community.
Findings: Findings from the open coding table show the identification of 15 indicators in the field of economic geography, 18 indicators in the field of population geography and 11 indicators in the field of cultural geography.
Results: The results show that human geography indicators are effective in border security management for the implementation and implementation of security plans and programs along the political borders of the country. On the other hand, these indicators are in good condition in West Azerbaijan province, in moderate condition in Ardabil province and in poor condition in East Azerbaijan province.

کلیدواژه‌ها [English]

  • GEOGRAPHICAL INDICATORS
  • Human geography
  • Border Management
- آفتاب، احمد؛ هوشمند، اکبر. (1397). تدوین راهبردهای دفاعی- امنیتی در مناطق مرزی استان آذربایجان غربی با رویکرد آمایش سرزمین. فصلنامه راهبرد دفاعی، 16(63): 187-153. قابل بازیابی از:
 
- اخباری، محمد؛ نامی، محمدحسن. (1393). جغرافیای مرز با تأکید بر مرزهای ایران، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، چاپ سوم، تهران. قابل بازیابی از:
- امینی، داود. (1387). تحلیل اهمیت نظامی شبکه‌های ارتباطی مرزی آذربایجان شرقی با استفاده از GIS، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، به راهنمایی؛ محمدباقر چوخاچی‌زادة مقدم تهران: دانشگاه امام حسین (ع) قابل بازیابی از:
- ایمان نژاد، علی؛ لطفی، حیدر؛ حسن‌آبادی، داود. (1398). بررسی ساختارهای قومی و امنیتی در منطقه شمال غرب ایران، فصلنامه جغرافیا )برنامه‌ریزی منطقه‌ای( 4 (3): 448- 437. قابل بازیابی از:
- پناهی، حمید؛ امینی، داود؛ اصانلو، علی. (1396). مقدمه‌ای بر جغرافیای امنیتی مرز، تهران: دانشگاه علوم انتظامی امین. قابل بازیابی از:
- پناهی، حمید؛ امینی، داود. (1399). طرح تحقیقاتی؛ تعیین شاخص‌های جغرافیایی- امنیتی مرزهای جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر مرزهای شمال غرب، دانشگاه علوم انتظامی امین.
- جان‌پرور، محسن؛ قصری، محمد. (1393). تبیین عوامل اثرگذار بر قاچاق کالا در طول مرزها راهبرد اولیه مدیریت مرزهای ایران، پژوهش­نامه جغرافیای انتظامی، 2 (7). قابل بازیابی از:
- جوادی نژاد، هانا؛ کاویانپور، محمدرضا؛ بوداقپور، سیامک. (1393). بررسی اثرات منابع آلاینده (شهری، صنعتی و کشاورزی) بر کیفیت آب رودخانه ارس و ارائه راهکارها، همدان:  اولین همایش ملی افق های نوین در توانمند سازی و توسعه پایدار معماری، عمران، گردشگری، انرژی و محیط زیست شهری و روستایی. قابل بازیابی از:
- چوخاچی‌زاده مقدم، محمد‌باقر؛ امینی، داود. (1389). بسترهای ایجاد ناامنی در مناطق مرزی آذربایجان غربی از منظر جغرافیای نظامی-امنیتی، فصلنامه ژئوپلیتیک، 6 (3)، 200-186. قابل بازیابی از:
- ذوالفقاری، حسین؛ بهره دار، هادی. (1394). تحلیل بررسی تأثیر اقدامات کنترلی کشور ترکیه بر امنیت مرزهای آذربایجان غربی، فصلنامه علمی – ترویجی دانشکده علوم و فنون مرز، 6 (1): 95-110. قابل بازیابی از:
- زرقانی، سیّدهادی؛ اعظمی، هادی؛ لطفی، امین. (1392). بررسی شیوه‌ها و سیاست‌های مدیرت مرزها و نقش آن در امنیت مرز نمونه موردی: مرزهای شرقی ایران (خراسان رضوی- افغانستان)، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 11(20): 108-83. قابل بازیابی از:
- زرقانی، سیّدهادی. (1386). «مقدمه‌ای بر شناخت مرزهای بین‌المللی»، تهران: انتشارات دانشگاه علوم انتظامی. قبل بازیابی از:
-زیبنده ‌کپته، عدالت؛ فیض‌بخش، سودابه. (1394). بررسی عوامل مؤثر بر ارتقاء مشارکت مرزنشینان در پیشگیری از جرائم مرزی (مورد: شهرستان آستارا)، پژوهش‌نامه مطالعات مرزی، 3(4): 61-29. قابل بازیابی از:
- شکوئی، حسین. (1381). اندیشه‌های نو در فلسفه جغرافیا جلد اول، تهران: انتشارات گیتاشناسی. قابل بازیابی از:
- عبادی­نژاد، سیّدعلی؛ امینی، داود. (1394). اصول و مبانی جغرافیای انتظامی، پژوهشگاه مطالعات راهبردی ناجا.
- عزّتی، عزّت‌الله. (1367). جغرافیای نظامی ایران، تهران: انتشارات دانشگاه افسری امام علی (ع).
- علی­پور، حسین؛ حیدری ساربان، وکیل؛ حیدری، سالار. (1395). نقش سرمایه انسانی در تقویت امنیت مرزی (مورد: منطقه مرزی گرمی)، پژوهشنامه مطالعات مرزی، 4(2): 174-157. قابل بازیابی از:
- عندلیب، علیرضا؛ مطوف، شریف. (1388). توسعه و امنیت در آمایش مناطق مرزی ایران، فصلنامه باغ نظر، 12(6): 76-57. قابل بازیابی از:
- قادری حاجت، مصطفی؛ عبدی، عرفان؛ جلیلی پروانه، زهرا؛ باقری سرنجیانه، ناصر. (1389). تبیین نقش بازارچه‌های مرزی در امنیت و توسعه پایدار نواحی پیرامونی (مطالعه موردی: بازارچه‌های مرزی استان خراسان جنوبی)، فصلنامه ژئوپلیتیک، 6 (3): 151-121.
- مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی)، «بیانات در دیدار مردم ارومیه» (28/06/1375). قابل بازیابی از:
- مؤمنی، مجید رضا؛ رحیمی، آزاده؛ غیبی زاده، نسرین. (1395). پارادیپلماسی و کاربرد آن در شهرهای مرزی مطالعه موردی آذربایجان غربی، فصلنامه پژوهش های روابط بین­الملل،: 45-60. قابل بازیابی از:
- مهدوی، مسعود؛ احمدی، علی. (1390). جغرافیای فرهنگی، تبیین نظری و روش‌شناختی کاربرد در مطالعه نواحی فرهنگی، نامه پژوهش فرهنگی، 12(13): 183-155. قابل بازیابی از:
- نصرتی، حمیدرضا؛ هاشمی، سیدمصطفی. (1393). تبیین رابطه میان توسعه و امنیت در مناطق مرزی (مطالعه موردی: منطقه مرزی بانه)، همایش ملّی مرزنشینی، توسعه پایدار و فرصت‌های سرمایه‌گذاری، دانشگاه آزاد واحد پارس‌آباد. قابل بازیابی از:
 
-Chandoewit. N.(2004). Improving Turkish-Iraqi Border Security An Agent-Based Modeling and Simulation Approach, Published Research in RAND.org. At Retrieved:
-Glassner, m & Fahrer, C. politic al geography, USA: John Wiley and Sons; 2004. p.85 At Retrieved:
-Robinson, Amanda.(2016). Internal Borders:Ethnic- Bassed Market Segmentaion in Malavi:
World Development Vo1. At Retrieved:
-Robinson, M, and K,Mullen.(2001). Crime on campus: Asurvey of space users, Crime Prevention and Community Safety: an International Journal 3(4): 33-46. At Retrieved: