جبران خسارتهای ناشی از بازداشت افراد بی تقصیر (با تاکید بر نقش و جایگاه ضابطین دادگستری)

نوع مقاله : مقاله مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استادیار گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)

3 استادیار گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

4 استادیار گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

زمینه و هدف
عدم جواز بازداشت اشخاص، قاعده‌ای بنیادین و مبتنی بر اصل احترام به آزادی آنهاست. اما گاهی بازداشت شهروندانِ مظنون به ارتکاب جرائم پیش بینی شده در قانون ـ در فرض تحقق شرایط قانونی، برای صیانت از نظم و منافع عمومی ضرورت دارد. برخی از بازداشت شدگان پس از انجام تحقیقات مقدماتی با قرار منع پیگرد یا حکم برائت مواجه می‌شوند و عدالت ایجاب می‌نماید که خسارت وارد بر آنها در دوران بازداشت جبران شود. هدف از این مقاله، بررسی شرایط، تدابیر و معیارهای جبران خسارت ناشی از بازداشت‌های ناروا یا ناموجه می‌باشد.
پرسش اساسی این است که قلمرو و معیار مسئولیت دولت، مقام قضایی یا ضابطین دادگستری در جبران خسارات ناشی از بازداشت های ناروا چگونه تعیین می‌شود؟
روش شناسی
روش پژوهش در این مقاله، توصیفی ـ تحلیلی است و زمینه قانونی و تشریفات مربوط به رسیدگی به درخواست جبران خسارت ناشی از بازداشت‌های ناروا و ناموجه تحلیل و ارزیابی خواهد شد و از رهگذر آن چالش‌های موجود در نظام عدالت کیفری ایران نمایان خواهد شد.
یافته ها و نتایج
بازداشت اشخاص با دستور مقام قضایی و از سوی ضابطین دادگستری انجام میشود. اصل استقلال قضایی ایجاب می‌نماید که مأمورین انتظامی و سایر ضابطین قضایی، دستور بازداشت را قانونی فرض کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Compensation for damages resulting from the detention of innocent persons (Emphasizing on the role of Law Enforcement officers)

نویسندگان [English]

  • Ali Aghababaie Bakhshayesh 1
  • Batool Pakzad 2
  • Mohammad-Ali Mahdavi Sabet 3
  • Mansour Rahmdel 4
1 PhD Candidate in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Theology and Political Science, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Humanities, North Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran (Corresponding Author).
3 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Theology and Political Science, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
4 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Background and Purpose
The impermissibility of the detention of individuals is a fundamental rule based on the principle of respect for their freedom. But sometimes the detention of citizens suspected of committing crimes under the law is necessary to protect public order and interests. Some detainees face a restraining order or an acquittal after a preliminary investigation and justice requires that the damage done to them during detention be compensated. Many countries have specific measures and measures in place to compensate for unjustified or unjustified detention.
The fundamental question is what is the extent of the responsibility of the government, the judiciary or judicial officers in compensating for the wrongful detention?
Methodology
The research method in this article is descriptive-analytical and the legal context and procedures for seeking compensation for unjustified detention will be analyzed and evaluated and through it, the existing challenges in the Iranian criminal justice system will be revealed.
Findings and results
Detention of persons is carried out by order of a judicial official and by judicial officers. The principle of judicial independence requires law enforcement officers and other judicial officers to prescribe a detention order as legal. However, after the issuance of a restraining order or acquittal of the detainee on the charge for which he was detained, the damages resulting from the detention must be compensated. The main challenge in compensating innocent detainees is the lack of a precise criterion for assessing the extent of the damage and how to compensate. The results of this study indicate that there is no precise and convincing criterion for determining and evaluating the amount of damage inflicted on persons whose innocence is proven after detention.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Unjustified detention
  • Criminal justice
  • law enforcement officials
  • judicial independence
  • Formalities
  • Compensation
1)     قرآن کریم.
2)     رحمدل، منصور. (1397). آیین دادرسی کیفری، جلد دوم، چاپ سوم ، 1397، انتشارات دادگستر.
3)     ژوردن، پاتریس. (1382). اصول مسئولیت مدنی، ترجمه و تحقیق: مجید ادیب، چاپ اول، تهران، نشر میزان.
4)     کاﺗﻮزﯾﺎن، ﻧﺎﺻﺮ. (1386). اﻟﺰام‌ﻫﺎی ﺧﺎرج از ﻗﺮارداد (ﺿﻤﺎن ﻗﻬﺮی)، ﭼﺎپ ﻫﻔﺘﻢ،تهران، اﻧﺘﺸﺎرات داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان.
5)     نجفی‌ابرندآبادی، علی‌حسین. (1387). مختصر جرم‌شناسی (خلاصه مباحث جرم‌شناسی دکتر نجفی‌ابرندآبادی)، تدوین مجتبی جعفری، (بی‌نا).
6)     ب. مقالات فارسی و قوانین و مقررات مربوط:
7)     آیین‌نامه شیوه رسیدگی و اجرای آرای کمیسیون‌های استانی و ملی جبران خسارت ناشی از بازداشت (مصوب 01/10/1395 رئیس قوه قضائیه).
8)     حیدری، الهام. (1396). مبانی و جایگاه قانونی جبران خسارات ناشی از بازداشت ناموجه در دادرسی کیفری ایران. پژوهشنامه حقوق کیفری، 15: 58-37.
9)     رحمدل، منصور. ([تابستان] 1397). جبران خسارت متهم توسط دولت در فرایند عدالت کیفری ایران، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی،82: 133-113.
10)   شاملو، باقر و مرادی، مجید. ([زمستان] 1393). خسارتزدایی از مظنونان، متهمان و محکومان بیگناه: جایگاه حقوقی، فرایند عملی. 88: 248-213.
11)   شایگان، اسماعیل و آشوری، محمد. ([تابستان] 1397). نظام حقوقی جبران خسارت ناشی از بازداشت متهمان بی گناه، فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، دوره 6، 23 : 79-47.
12)   کاظمی، محمود. ([بهار] 1391). اثر فعل زیان دیده بر مسئولیت مدنی عامل زیان، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، دوره 17، 57 : 104-79.
13)   مقدسی، محمدباقر و رضاقلی‌زاده، ابراهیم. ([تابستان] 1397). جبران خسارت متهمان بازداشت شده بی‌گناه در نظام عدالت کیفری ایران و فرانسه، پژوهش حقوق کیفری، دوره 6 , 23 : 111-81.
14)   عاملی، محمدبن حسن [حر عاملی ـ 1402ﻫ ق]‍، وسائل اﻟﺸﻴعه الی تحصیل مسائل الشریعه، ، دار احیاء التراث العربیه، بیروت،
15)   نجفی خوانساری، موسی‌بن‌محمد (1385)، منیه الطالب فی شرح المکاسب، تقریرات محمدحسین نائینی، مرتضوی، نجف.
16) Body of Principles for the Protection of All Persons under Any Form of Detention or Imprisonment. (1988). G.A. res. 43/173, annex, 43 U.N. GAOR Supp. (No. 49) at 298, U.N. Doc. A/43/49.
17) Exoneration and the Road to Compensation: The Tim Cole Act and Comprehensive. Compensation for Persons Wrongfully Imprisoned, Texas Wesleyan Law Review, Vo. 17, 2010-2011.
18) U.S. Code §897. Art. 97. Unlawful detention.
19) UK Police and Criminal Evidence Act 1984.