لزوم قانونی بودن مرجع رسیدگی در دادرسی‌های کیفری

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه تهران، ایران

2 حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران

چکیده

زمینه و هدف: حاکمیت قانون حاکمیت اصلی است که به موجب آن تمام رفتارها و اقدامات افراد و نهادهای موجود در کشور با شاخص قانون ارزیابی می­شود. بررسی مقتضیات این اصل در حوزۀ دادرسی کیفری که صحنۀ نبرد حقوق و آزادی­های فردی و امنیت جمعی است، اهمیت زیادی دارد. یکی از اقتضائات اصل قانونی بودن در حوزۀ دادرسی کیفری، لزوم قانونی بودن مرجع رسیدگی است.
روش پژوهش: روش پژوهش در این مقاله اسنادی است و ابزار گردآوری اطلاعات، کتابخانه­ای می­باشد.
یافته­ها: با توجه به اصول 36 و 159 قانون اساسی و ماده 12 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و ماده 2 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، اصل قانونی بودن دادرسی کیفری در نظام حقوقی ایران مورد پذیرش قرار گرفته است. این اصل مستلزم آن است که تشکیل و تعیین صلاحیت مراجع رسیدگی به موجب قانون باشد و مراجع مذکور نیز قضایی باشند. علاوه بر «نهادهای» رسیدگی، «مقامات» دادرسی کیفری نیز مشمول عنوان «مرجع رسیدگی» هستند و در نتیجه، این اصل متضمن آن است که مقامات دادرسی کیفری نیز که شامل قضات و ضابطان دادگستری می­شوند، توسط قانون تعیین شوند.
نتیجه گیری: در کشور ما مواردی همچون تشکیل یا توسعۀ صلاحیت برخی مراجع رسیدگی یا تعیین مقامات رسیدگی، بر اساس ساز و کارهایی غیر از تصویب قانون باعث شده که الزامات اصل قانونی بودن مرجع رسیدگی رعایت نشده و اصل مزبور نقض گردد. نظارت بر وضع و اجرای تمامی مصوباتی که در این حوزه وضع می­شوند، می­تواند از نقض اصل قانونی بودن مرجع رسیدگی جلوگیری کند.

کلیدواژه‌ها


  • آذربایجانی، علیرضا (1389). «تحلیل شیوه و مبانی استناد به قوانین و شرع در دادسراها و دادگاه­های ویژه روحانیت». مجله حقوق خصوصی، 17: 78-59 . قابل بازیابی در http://ensani.ir/fa/article/309352
  • الهام، غلامحسین (1389) حقوق جزای نظامی، تهران: نشر دادگستر. 
  • الهام، غلامحسین و محسن برهانی(1394) درآمدی بر حقوق جزای عمومی، ج 1، چاپ اول، تهران: میزان. 
  • حاجی زاده، حمیدرضا (1384) مصوبات و تصمیمات قوه قضائیه و شورای عالی قضایی، تهران: ققنوس.
  • خالقی، علی (1392) آیین دادرسی کیفری، چاپ بیست و چهارم، تهران: شهردانش.
  •  خالقی، علی (1394) آیین دادرسی کیفری، ج 2، چاپ بیست و هفتم، تهران: شهردانش.
  • خالقی، علی (1397) نکته­ها در قانون آیین دادرسی کیفری، چاپ سی وهفتم، تهران: شهر دانش.
  • خمینی، روح الله (1391) امام خمینی و نهادهای انقلاب اسلامی، تهران: موسسه تنظیم و نشرآثارامام خمینی(ره). 
  • خمینی، روح الله (1366) صحیفه امام. ج 20، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  • دریاباری، سید محمد زمان (1383) دادسرا و دادگاه ویژه روحانیت، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • رحمدل، منصور (1391). «حمایت کیفری از حقوق ملت». تحقیقات حقوقی آزاد، 18: 84-59. قابل بازیابی در http://alr.iauctb.ac.ir/article_513183.html
  • زینالی، امیر حمزه و علی احمدی (1383). «سازمان تعزیرات حکومتی؛ از قضازدایی تا کیفرزدایی و رعایت حقوق متهمان و بزه­دیدگان»، حقوقی دادگستری، 48 و49: 248-227. قابل بازیابی در http://ensani.ir/fa/article/221635
  • ساقیان، محمد مهدی، موسوی، سید پوریا (1396)، «اصل قانونی بودن آیین دادرسی کیفری، مفاهیم، مبانی و قلمرو»، در مجموعه مقالات حج اندیشه، قم: دانشگاه مفید.
  • شاکری، ابوالحسن و مرتضی فتحی (1392)، «از اصل قانونمندی حقوق کیفری تا آیین­نامه­ای شدن آن، بررسی آیین­نامه اجرایی قانون مبارزه پولشویی 1388»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 4:  164-147. قابل بازیابی در

 https://jlq.ut.ac.ir/article_50110

  • فتحی، محمد و کاظم کوهی اصفهانی (1394)، اصول قانون اساسی در پرتو نظرات شورای نگهبان. ج 1و 3، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان.
  • کدخدایی، عباسعلی و محمد جواهری طهرانی(1390)، حاکمیت قانون و ولایت مطلقه فقیه. تهران: دادگستر.
  • کریم­زاده، احمد (1389)، آراء دادگاه انتظامی قضات در امور کیفری، تهران: جنگل.
  • محمودی، جواد (1385). «قضازدایی و جرم­زدایی از منظر قانون اساسی و حقوق اداری»، مجله آموزه­های قرآنی، 19: 121-105. قابل بازیابی در

http://ensani.ir/fa/article/189114

  • نجفی ابرندآبادی، علی­حسین (1396). «گفتمان سیاست جنایی قانونگذار در قانون آیین دادرسی کیفری 1392»، در مجموعه مقالات حج اندیشه، قم: دانشگاه مفید.
  • نجفی ابرندآبادی، علی حسین، هاشم بیکی، حمید (1377)، دانشنامه جرم­شناسی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
    • Ashworth, Andrew and Redmayne, Mike (2010). The Criminal Process, New York: Oxford University Press.
    • Court of Appeal of Louisiana (1955). Case of Vaughan v. Housing Authority of New Orleans. At Retrieved: https://casetext.com/case/vaughan-v-housing-authority-of-new-orleans
    • ECHR (2017). Case of Aviakompaniya A.T.I., ZAT v. Ukraine. At Retrieved: https://sip.lex.pl/orzeczenia-i-pisma-urzedowe/orzeczenia-sadow/1006-07-aviakompaniya-a-t-i-zat-v-ukraina-wyrok-522456765
    • ECHR (1978). Case of Leo Zand v. Austria (1978). At Retrieved:  https://www.legislationline.org/download/id/4074/file/ZAND%20v%20AUSTRIA_1978.pdf
    • ECHR (2008). Case of Savino and Others v. Italy. At Retrieved: https://www.echr.coe.int/Documents/CLIN_2009_04_118_ENG_853317.pdf
    • ECHR (2006). Case of Sokurenko and Strygun v. Ukraine. At Retrieved: http://echr.ketse.com/doc/29458.04-29465.04-en-20060720/view/
    • Levinson, David (2002), Encyclopedia of Crime and Punishment, Vol.1, California: Sage.
    • Reid, Karen (2011),  A Practitioner's Guide to the European Convention on Human Rights, London: Sweet & Maxwell.