تبیین جایگاه حکمروایی یکپارچه کلان‌شهری از منظر امنیت انسانی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی مستقل

نویسنده

جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

زمینه وهدف: نقش محوری شهرها و به‌ویژه کلان‌شهرها به‌مثابه موتور توسعه، آن‌ها را آماج تمرکز و تراکم جمعیت، فعالیت و نیز کانون چالش‌ها و مسائل فزاینده‌ای کرده است. بخش عمده‌ای از این چالش‌ها معطوف به امنیت انسانی بوده است. هدف تحقیق حاضر، تبیین ضرورت استقرار مدیریت یکپارچه شهری به‌منظور ارتقا امنیت انسانی در این کلان‌شهرها بوده است.
روش: تحقیق حاضر به لحاظ هدف کاربردی و به لحاظ روش، توصیفی ـ تحلیلی بوده و داده‌های موردنیاز از طریق روش‌های اسنادی و کتابخانه‌ای جمع‌آوری شدند. در تحلیل داده‌ها، علاوه بر روش‌های توصیفی ـ تفسیری، از تحلیل‌های آماری و فضایی (مبتنی بر GIS) استفاده شد.
یافته‌ها: 18 کلان‌شهر و مادر شهر منطقه‌ای در حدود 34 درصد جمعیت کل و 5/45 درصد جمعیت شهری ایران را در خود جای‌داده‌اند. به‌علاوه 52 درصد جمعیت کل و 2/76 درصد جمعیت شهری کشور در فاصله 51 کیلومتری این شهرها ساکن شده‌اند. آن‌ها بیشترین نقش را در تولید ناخالص داخلی و تولید ارزش‌افزوده در کشور داشته‌اند. نظام حکمروایی در این شهرها نیز دچار تفرق‌گرایی بخشی و فضایی ـ کارکردی بوده است.
نتیجه‌گیری: انباشت سرمایه‌ و تراکم جمعیت در کلان‌شهرها، امنیت انسانی ساکنان آن‌ها را در معرض مخاطرات طبیعی و انسانی گوناگونی قرار داده است. به‌علاوه نظام اداره ناپایدار تفرق‌گرای این شهرها، کارایی لازم برای را در بهبود امنیت انسانی نداشته و به دلیل تضاد منافع و ناهماهنگی در مدیریت مخاطرات فرا قلمروی ناتوان بوده است. ازاین‌رو استقرار حکمروایی مطلوب و یکپارچه برای رفع چالش‌های محتوایی و رویه‌ای در اداره کلان‌شهرها و ارتقا امنیت اجتماعی و انسانی آن‌ها، ضروری است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining the Position of Integrated Metropolitan Governance from the Perspective of Human security

نویسنده [English]

  • Tajoddin Karami
Assistant Professor and Faculty Member of Kharazmi University. Tehran- iran
چکیده [English]

Background and objectives: The pivotal role of cities, and especially metropolitan cities, as the engine of development, has made them the focus of population density, activity, and the center of growing challenges and issues. Most of these challenges have focused on human security. The aim of the present study was to explain the need to establish integrated urban management in order to improve human security in these metropolises.
Methodology: In terms of its objectives the present study is of an applied research type and in terms of methodology it is considered as a descriptive-analytical study and the required data was collected through documentary methods and library study. In data analysis, in addition to descriptive-interpretive methods, statistical and spatial analysis (based on GIS) was employed.
Findings: 18 metropolitan and the mother cities of the region contain about 34% of the total population and 45.5% of the urban population of Iran. In addition, 52% of the total population and 76.2% of the country's urban population live within 51 km of these cities. They have played the biggest role in GDP and value-added production in the country. The system of governance in these cities has also been suffering from partial and functional-spatial fragmentation.
Results: The accumulation of capital and population density in metropolitan areas has exposed the human security of their inhabitants to various natural and human hazards. In addition, the system of unsustainable separatist administration in these cities has not been effective in improving human security and has been incapable in managing trans-territorial risks due to conflict of interest and inconsistency. Therefore, the establishment of a desirable and integrated governance is necessary to address the content and procedural challenges in metropolitan administration and to promote their social and human security.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Human Security
  • Urban governance
  • Urbanization
  • Metropolis
  • integrated urban management
 -       بانک جهانی. (1383). گزارش جهانی توسعه 2003: توسعه پایدار در جهان در حال تحول، نهادهای انتقالی، رشد و کیفیت زندگی. ترجمه علی حبیبی و نسرین قبادی. تهران: انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.
 -           برک­پور، ناصر؛ اسدی، ایرج. (1388). مدیریت و حکمروایی شهری. دانشگاه هنر، تهران.
 -       بیگ زاده، ابراهیم؛ افشاری، مریم. (1390). تغییرات آب و هوایی از امنیت بین‌المللی تا امنیت انسانی در حقوق بین‌الملل. مجله تحقیقات حقوقی، 14 (107): 211 -243. قابل بازیابی از: http://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56744.html
 -       تاج‌بخش، شهربانو. (1397). مفهوم امنیت انسانی و ابعاد سیاست‌گذارانه آن. فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 8 (28): 367-374. قابل بازیابی از: http://sspp.iranjournals.ir/article_33912.html
 -           خدمات مدیریت ایرانیان (1385 الف). طرح مطالعاتی بازنگری استراتژیک نظام مدیریت اجرایی کلان شهر تهران. جلد اول.
 -           خدمات مدیریت ایرانیان (1385 ب). طرح مطالعاتی بازنگری استراتژیک نظام مدیریت اجرایی کلان شهر تهران. جلد سوم.
 -           خلیلی، رضا (1383). مطالعات پایه: تحول تاریخی - گفتمانی مفهوم امنیت. فصلنامه مطالعات راهبردی، 7 (23): 7-29. قابل بازیابی از:
 -           ساتن، فیلیپ (1392). جامعه‌شناسی محیط‌زیست. ترجمه صادق صالحی، تهران: انتشارات سمت.
 -       سیفی، عبدالمجید؛ خالقی نژاد، مریم؛ رضایی، حسین (1398). نگاهی سازه‌انگارانه به مفهوم امنیت انسانی. فصلنامه دانش راهبردی، 9 (34): 161 - 143. قابل بازیابی از: http://smsnds.journals.sndu.ac.ir/article_487.html
 -           شکویی، حسین؛ موسی کاظمی، مهدی (1396). مبانی جغرافیای شهری. انتشارات دانشگاه پیام نور، چاپ دهم.
 -       زمانی، سید قاسم؛ شیران خراسانی، رضا (1397). نابودسازی از طریق نقض امنیت انسانی. مجله مطالعات حقوق تطبیقی، 9 (1): 179 - 201. قابل بازیابی از: https://jcl.ut.ac.ir/article_67266.html
 -           صادقیان، سید جلال (1382). درآمدی بر امنیت و ابعاد و گستره آن. مجله دانش انتظامی، 5 (16): 54-75. قابل بازیابی از:
 -           عبدی، زهرا، (1384). حفظ حقوق شهروندی و افزایش امنیت انسانی. مجله برنامه، (189): 25-26. قابل بازیابی از:
 -        علیپور، عباس و همکاران. (1396). تحلیل امنیت انسانی-شهری در استان خراسان جنوبی از منظر ژئوپلیتیک با استفاده نرم‌افزار سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS). مجله کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش‌ازدور در برنامه‌ریزی، 8 (3): 67-78. قابل بازیابی از: http://ensani.ir/fa/article/388540/
 -       عسگری، محمود. (1381). مفهوم نوین امنیت در عصر جهانی‌شدن. مجله راهبرد، 11 (24): 178-198. قابل بازیابی از: http://ensani.ir/fa/article/128364/
 -       قاسمی، محمدعلی. (1387). نسبت امنیت انسانی و توسعه پایدار. فصلنامه مطالعات راهبردی، 11 (3): 544 - 527. قابل بازیابی از: http://ensani.ir/fa/article/273110/
 -           کاظمیان، غلامرضا. (1386). درآمدی بر الگوی حکمروایی شهری. مجله جستارهای شهرسازی، 6 (19): 7-5. قابل بازیابی از:
 -           کاظمیان، غلامرضا و همکاران. (1392). مدیریت شهری (جلد اول: مبانی و حوزه‌ها). تهران: انتشارات تیسا.
 -       کرمی، تاج‌الدین. (1392). تحلیل فضایی تمرکزگرایی در ایران با تاکید بر جایگاه مجموعه شهری تهران. نشریه دانش‌شهر مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران، 5 (221): 5-35. قابل بازیابی از:
 -       کرمی، تاج‌الدین. (1395). چالش‌ها و مسائل کلان‌شهرها. گزارش برآورد امنیت داخلی جمهوری اسلامی ایران، مرکز مطالعات راهبردی و آموزش وزارت کشو، معاونت امنیتی و انتظامی وزارت کشور.
 -       کینگ، گری؛ موری، کریستوفر. (1383). بازاندیشی در امنیت انسانی. ترجمه مرتضی بحرانی. مجله مطالعات راهبردی، 7 (26): 775 - 801. قابل بازیابی از: https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/167125/
 -       لی، جی؛ وانگ، دیوید. (1381). تجزیه‌وتحلیل آماری با Arcview GIS. ترجمه محمدرضا حسین نژاد و فریدون قدیمی عروس محله، انتشارات دانشگاه علم و صنعت.
 -           مرکز آمار ایران. (1398). حساب‌های منطقه‌ای 1395-1390. قابل بازیابی از:
https://www.amar.org.ir/Portals/0/PropertyAgent/461/Files/9345/GDPR_REPORT_BY_timeseries_1390_1395.xlsx
 -           نظریان، اصغر. (1396). پویایی نظام شهری ایران. چاپ ششم، تهران: انتشارات مبتکران.
 -       نجات پور مجید؛ یزدان پناه، محمد. (1397). مفهوم امنیت انسانی و رابطه آن با امنیت ملی. پژوهشنامه اندیشه معاصر، 1 (1): 1-23. قابل بازیابی از: http://ensani.ir/fa/article/406449/
 -           هال، پیتر؛ فایفر، اولریخ. (1388). آینده شهری قرن بیست و یکم، دستور کار جهانی برای شهرهای قرن بیستم. ترجمه اسماعیل صادقی و ناهید صفایی، تهران: جامعه مهندسان مشاور ایران.
 -       یزدان فام، محمود. (1388). دولت‌های شکننده و امنیت انسانی. مجله مطالعات راهبردی، 12 (46): 5-36. قابل بازیابی از: http://quarterly.risstudies.org/article_895.html
 -           Akiyode, O. O. (2012). Urbanization and Human Security in Developing Economy Megacity: A Case Study of Lagos, Nigeria. Journal of Sustainable Development and Environmental Protection, 2(3), 76-82. Retrived at: https://www.researchgate.net/publication/221940751
 -           Beall, J. (1996). Urban governance: Why gender matters. New York: UNDP.
 -           Beck, U. (1992). Risk Society: Towards a New Modernity, Cambridge. Polity.
 -           Bollens, S. A. (2008). Human security through an urban lens. Journal of Human Security, 4(3): 36-53. Retrived at: https://www.researchgate.net/publication/250211476_Human_Security_through_an_Urban_Lens
 -           Esri. (2004). ArcGIS® 9: Geoprcessing Commands Quick Reference Guide. Printed in the United States of America.
 -           Mine, Y, Gómez, O. A, & Muto, A. (2019). "Human Security Norms in East Asia". Springer International Publishing, (Eds.).
Misra, S. (2014). "Exploring the Relationship of Urban Density and Human Security: Studying Asian Megacities of Mumbai, Ahmedabad and Tokyo. Department of Architecture and Architectural Engineering, Graduate School of Engineering, Kyoto University. Retrived at: https://doi.org/10.14989/doctor.k18583
 -           OECD. Publishing. (2013).  OECD urban policy reviews .Chile, OECD Publishing.
 -           Shaw, R. (2014). Community Dimension of Human Security in Urban Context. In Challenges for Human Security Engineering .(pp. 143-171). Springer, Tokyo.
 -           Shaw, R., Srinivas, H., & Sharma, A. (Eds.). (2009). Urban risk reduction: An Asian perspective. Emerald Group Publishing.
 -           UNDP, U. (1994). Human Development Report 1994: New dimensions of human security.
 -           UNDP. (2005). PromotingICT for Human Development in Asia Realizing theMillennium Development Goals. Regional Human Development Report.
 -           Un-Habitat. (2007). Enhancing urban safety and security: Global report on human settlements 2007. Routledge.
 -           UN-HABITAT. (2009). "Working GroupB: Good Urban Governance: Towards an Effective Private Sector Engagement. Retrived at:
 -           Wu, J., He, C., Huang, G., & Yu, D. (2013). Urban landscape ecology: Past, present, and future. In Landscape ecology for sustainable environment and culture : 37-53.