چالش‌ها و سازوکارهای عملی رعایت حق سکوت در فرآیند بازجویی ضابطان دادگستری

نویسنده

چکیده

زمینه و هدف: باوجود پیش‌بینی حق‌های متعدد برای متهم، در کلیه مراحل دادرسی کیفری، در اسناد بین‌المللی و نظام‌های حقوقی، اعمال این حقوق برای وی در مرحله تحقیقات ضابطان دادگستری در برخی از نظام‌های حقوقی از جمله‌ایران با چالش‌ها و موانعی مواجه است. از آنجا که بسیاری از تصمیم‌های قضایی در مورد متهمان مبتنی بر دلایل و اسناد و مدارکی است که هنگام تحقیقات، ضابطان دادگستری جمع‌آوری و ارائه می‌شود، رعایت حق سکوت متهم در این مرحله، وی را از خطر نقض دادرسی عادلانه در مورد او مصون می‌دارد، هرچند که از دیدگاه پلیسی و قضایی (به‌ویژه با الگوی کنترل جرم)، رعایت تشریفات دادرسی عادلانه مانند رعایت حق سکوت، ممکن است موجب محدودیت در کشف جرم و شناسایی و دستگیری متهمان و افشای اطلاعات مربوط به پرونده تلقی شود.
روش: این پژوهش توصیفی- تحلیلی و کاربردی و از نظر شیوه اجرا کتابخانه‌ای است و درصدد شناسایی چالش‌ها و ارائه سازوکارهای رعایت حق سکوت در فرآیند بازجویی ضابطان دادگستری است.
یافته‌ها و نتایج: در این پژوهش، مهم‌ترین سازوکارهای رعایت حقِ سکوت در جریانِ تحقیقاتِ ضابطان دادگستری، مانند تدوین منشور حقوق متهم و منشور اخلاقی ضابطان، تمرکز بر ادله‌محوری جرم به‌جای اقرارمحوری، استانداردسازی رفتار بازجویان و نظارت و ارزیابی مستمر، ابطال برخی ادله به‌دست آمده ازطریق روش‌های غیرقانونی، تجهیز ضابطان به روش‌های نوین و علمی جمع‌آوری ادله فیزیکی و ایجاد بسترهای اطلاعاتی و فنی لازم برای کشف جرم، بازنگری در نظام گزارش‌دهی ضابطان و تخصصی‌شدن آنان، معرفی شده است تا زمینه چگونگی ایجاد تعادل و توازن میان دغدغه‌های مربوط به شناسایی و دستگیری متهمان و تضمین‌های برخورداری آنان از دادرسی عادلانه، شناسایی شود. در عین حال، مهم‌ترین چالش‌ها و موانع موجود در این زمینه نیز تناسب‌نداشتن منابع و امکانات پلیس با حجم پرونده‌ها و فقدان تخصص‌گرایی، ضعف یا ناکارآمدی راه‌های کشف علمی جرایم، فقدان وسایل و تجهیزات نوین سخت‌افزاری کشف جرم، اتهام‌محوری و فرهنگ اقرارمحوری حاکم بر رفتار ضابطان، سکوت اختیارکردن توسط مجرمان حرفه‌ای، اطاله دادرسی، انحراف روند رسیدگی قضایی و نداشتن امکان مقابله مؤثر با جرم، اعلام شده است. شناخت چالش‌ها می‌تواند تا حدودی بسترهای لازم برای اجرای مؤثر قانون جدید آیین دادرسی کیفری توسط ضابطان را فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Challenges and Practical Mechanisms for Observing the Right to Remain Silent in the Interrogation Process by the Judicial Officers

چکیده [English]

Challenges and Practical Mechanisms for Observing the Right to Remain Silent in the Interrogation Process by the Judicial Officers